Artykuł dotyczy pacjentów, u których w początkowej fazie terapii rozważano rozpoznanie osobowości narcystycznej, natomiast w toku procesu terapeutycznego stopniowo wyłaniał się obraz osobowościschizoidalnej współwystępującej z cechami neuroróżnorodności (ADHD, spektrum autyzmu). Przedstawiam fragmenty procesów psychoterapeutycznych prowadzonych w nurcie psychodynamicznym z nastolatkami i młodymi dorosłymi. Ich wspólnym mianownikiem jest doświadczanie silnego, często obezwładniającego odczucia presji – zarówno po stronie pacjentów, jak i terapeuty. Punktem wyjścia dla rozumienia opisywanej problematyki jest poszukiwanie źródeł tej presji, czyli analiza konfiguracji mechanizmów obronnych oraz zjawisk przeniesieniowo-przeciwprzeniesieniowych w powiązaniu z cechami neuroróżnorodności. W opisie opieram się na doświadczeniach z prowadzonych przeze mnie terapii nastolatków i młodych dorosłych. Przy definiowaniu pojęć korzystam z psychoanalitycznych i psychodynamicznych ujęć osobowości schizoidalnej (McWilliams, Kernberg, Johnson), koncepcji obron autystycznych (Tustin), opisu obiektów dla self jako psychologicznego podłoża cech ADHD (Mollon) oraz pojęcia pozycjischizoparanoidalnej (Klein). Celem artykułu jest pokazanie, w jaki sposób neuroróżnorodność współtworzy określone konfiguracje mechanizmów obronnych i może sprzyjać kształtowaniu się obrazu osobowości schizoidalnej, a także jakie konsekwencje ma to dla przebiegu terapii pod presją